वृत्त

हर्कबहादुर

2012-01-17T22:34:00.001+05:30

शृङ्खला कविता

हर्कबहादुर १

आफ्नो जागित्रे रहर नथामे पनि

आफ्नो हरामी संसार नथामे पनि

आफ्नो गाथको भाग नथामे पनि

आफ्नो मान्छेको अपेक्षा नथामे पनि

आफ्नो साथीको माया नथामे पनि

आफ्नो दुश्मनको इख नथामे पनि

हर्कबहादुरको थाप्लोले

अहिलेसम्म थामेरै आयो

कल्पनाभन्दा गह्रुँ शोषणलाई

हर्कबहादुर २

हर्कबहादुरको एउटा थाप्लो छ

त्यो थाप्लो चाम्रो छ

हर्कबहादुरको थाप्लोमा नाम्लो छ

त्यो नाम्लो बलियो छ

त्यो नाम्लो लगाएर

तुनुतुनु बकेको छ-छ

लड़ाइँहरू जिताउने हर्कबहादुर

आत्मपराजयको एउटा एकलकाँटे कथा

आँगनमा

एक भारी उपनिवेश बिसाएर

हर्कबहादुर अहिले थकान मारिरहेछ

नुन हालेको टर्रो चिया पिउँदै

हर्कबहादुर ३

हर्कबहादुर कुनै युवकको नाम होइन

कुनै गाँउबूढ़ोको नाम होइन

कुनै युवतीको नाम होइन

कुनै बालकको नाम पनि होइन हर्कबहादुर

हर्कबहादुर कसैको नाम होइन

हर्कबहादुर कुनै नामै होइन

हर्कबहादुर अरिबहादुर होइन

हर्कबहादुर इन्द्रबहादुर होइन

हर्कबहादुर गणेशलाल होइन

हर्कबहादुर ईश्वरबल्लभ होइन

हर्कबहादुर घिसिङ होइन

हर्कबहादुर डा. हर्कबहादुर होइन

हर्कबहादुर अरूणा लामा होइन

हर्कबहादुर विमल होइन

हर्कबहादुर कसै एकको नाम होइन

हर्कबहादुर कुनै एकको नामै होइन

हर्कबहादुर यी सबैको नाम हो

हर्कबहादुर एक-एकको नाम हो

हर्कबहादुर त बस हर्कबहादुर हो

जसले लाखौं वर्षको पीड़ालाई

आँखा चिम्म गरी पचाएको छ

तीनपाने रक्सीको

एक्कै घुट्कीमा

हर्कबहादुर ४

एक दिन

हर्कबहादुरले हर्कबहादुरलाई

हर्कबहादुरको बारेमा केही भन्यो

सुन्यौ, हर्कबहादुर

हर्कबहादुरलाई के भएको हो अचेल कुन्नि

हर्कबहादुरको बाक्के बसेको छ

उ केही बोल्दैन

सिमेभुमेले भेटेको हो कि जागित्रेले

उँधौलीले हो कि उँभौलीले हो

हर्कबहादुरले अझ भन्यो-

सुन्यौ, हर्कबहादुरलाई चिमोट्दा पनि दुख्दैन

कुल्चिँदा पनि आइय्या भन्दैन

के भएको त्यस्तो

सुन्ने हर्कबहादुरले भन्ने हर्कबहादुरलाई

एकनास हेरिबस्यो

मात्र हेरिबस्यो

हर्कबहादुर ५

हर्कबहादुरले पीएफको पैसा झिक्यो

र शहरमा पढ़्ने छोरालाई

ल्यापटप किनिदियो

हर्कबहादुरको छोरा हर्कबहादुरले

अचेल ल्यापटप बोक्छ

ल्यापटपमा के छ त्यस्तो

हर्कबहादुरलाई थाहा छैन

थाहा गर्नुखोज्दैन पनि

छोराले किनिमाग्यो

उसले दसनङ्ग्रा खियाएको पैसाबाट किनिदियो

राजनीतिले उसको जीवनलाई छुन्छ-छुँदैन

त्यसको हेक्का छ

टेक्नोलोजीले उसको जीवनमा के फरक ल्यायो

उसलाई हेक्का छैन

तर उसको जीवनमा आओस-नआओस्

उसको छोरोको जीवनमा

उसले चाहेको छ

एउटा नयाँ थोक

उसको छोरो हर्कबहादुर

अचेल साइबरस्पेसमा आफ्नो मानचित्र खोजिहिँड़्छ

आफ्नो बाउबाजेको अस्तित्व खोजिहिँड़्छ

त्यहीँ उ आफूलाई

चिह्नित गरिहिँड़्छ

हर्कबहादुरले छोरालाई पठाएको महिनाखर्चमा

उसको खुन गन्हायो

पसीना गन्हायो

उसको छोरो हर्कबहादुरले त्यो गन्ध मार्न

बिहान घरबाट निस्कनअघि

शरीरमा अरू दिनभन्दा बढ़ी डियोड्रेण्ट छर्दैछ

हर्कबहादुर ६

हर्कबहादुर ऐना हो

हर्कबहादुरहरूको

हर्कबहादुर त्यसैले

हत्तपत्त

सबैको सामु उभिँदैन

हर्कबहादुर ऐना हो

हर्कबहादुर त्यसैले

उभेछ भने

उभेको उभेकै हुन्छ

सत्य बकेको बकेकै हुन्छ

हर्कबहादुर ७

हर्कबहादुर, वो गाना गाना तो भाइ-

हर्कबहादुरको पल्टनमा

खूब इज्जत छ

हर्कदाइ, अब कति वर्षमा रिटायर-

गाउँघरमा पनि निकै मान छ

हर्कबहादुरसँग

देशले पो कस्तोकस्तो व्यवहार गर्छ

उसलाई शङ्काको आँखाले हेरिबस्छ

यसपालि चाहिँ हर्कबहादुर

देशलाई नै शङ्का गर्नथालेर

तीनमहिने छुट्टीमा आएको छ घर

हर्कबहादुर ८

हामी हर्कबहादुर हौं

हामी हर्कबहादुर मात्र हौं

हामीलाई अब बहादुर नबोलाउनुहोला

हामी बहादुर रहेनौं अब

यो उपनामको अभिशापले

हामी कहींको रहेनौं

हाम्रो बहादुर नामको घाउ

अब क्यान्सर हुने क्रममा छ

साह्रो पर्छ

बस हामीलाई बहादुर नबोलाइदिनुहोला

हामी अब डक्टर पनि छौं

इञ्जिनियर पनि छौं

शिक्षक छौं, प्रोफेसर छौं

हामी बहादुर रहनचाहन्नौं

हर्कबहादुर बोलाउनुहोला अबउसो

बहादुर नामको पिञ्जड़ामा कैद हाम्रो अस्तित्वको

हामी विश्वचौकमा सरेआम हत्या गर्दैछौं

हर्कबहादुर ९

सुश्री हर्कबहादुर सुन्दरी छे

सुश्री हर्कबहादुर दिल्ली गएकी छैन

कलकत्ता गएकी छैन

खाड़ी गएकी छैन

गइन त के भो

अब जान्छे

ऊ अहिले नर्थइस्टको जेनेरल डिब्बामामा चढ़ेकी छ

सुश्री हर्कबहादुर

खितखिताउँदै हाँसिरहेकी, बदाम खाइरहेकी, चिया पिइरहेकी

सुश्री हर्कबहादुरलाई दिल्लीको कुन गल्लीमा

खोज्ने हुन् आमाबाबुले

बितेको महिना दिल्ली गएदेखि उता

एउटा कल आएको थियो

राम्रै छु मात्र भनी

भक्कानो रोकेर बोलेकी

त्यसपछि नम्बर आउट अफ रेञ्जै मात्र भन्छे

सुरिलो आवाजकी कुनै केटी उताबाट

सुश्री हर्कबहादुरको हल्ला

गाँउघरमा डढ़ेलोझैं सल्किएको छ

पँधेरामा आइमाइमान्छेहरू कुरा ठोस्छन्-

पोइल गई कि पतीत भई

कसोकसो सुश्री हर्कबहादुरकी आमाको कानमा

थुरिहाल्छ सुश्री हर्कबहादुरको टोलचर्चा

सुश्री हर्कबहादुरलाई काममा हाल्दिन्छु भन्ने

अजनबी मान्छे विश्वास गरौंगरौं थियो

सुश्री हर्कबहादुर सुन्दरी छे

दिल्ली नै छे कि मुम्बइ छे

कि पुगी खाड़ी

अझ फर्किएकी छैन है सुश्री हर्कबहादुर त

हर्कबहादुर १०

ज्यु, म हर्कबहादुर बोल्दैछु

म यति टाढ़ोबाट बोल्दैछु कि

तपाईंले मेरा आवाज सुन्न

निकै बल लगाउनुपर्नेछ

मेरो देश छ

र पनि छैन मेरो देश

मलाई मेरो देशले

भोट लगाउनू मात्र भन्यो

मलाई मेरो देशले

सपना देख्नसम्म प्रतिबन्धित गर्‍यो

अन्ततः मैले देशै छाड़िदिएँ

मैले आफ्नो सम्झिएको गाँउ छाड़िदिएँ

मैले साख्खे ठानेको चौतारा, चोक र घुम्ती छाड़िदिएँ

हर्के बड़ा, मैले तपाईंकी छोरीको मोह समेत त्यागीदिएँ

ज्यु, म हर्कबहादुर बोल्दैछु

के भन्नुभो, सुन्नुभएन

म यति टाढ़ोपुगिसकें कि

तपाईंहरूले मेरो यादलाई मन्साइदिए पनि हुन्छ

तपाईंहरूदेखि टाढ़िएँ

यतिसम्म कि आफैदेखि पनि पो टाढ़िएछु

...ए ऐले सुन्नुभो

ज्यु, म भन्दैथिएँ

खोक्दाखोक्दै उपचारहीन मेरा बाजे दमाले बिते

मेरा बाबुको लाश सीरपीएफले गोली ठोकेर लुकाइदियो

पटुको कसेकी मेरी रोगी आमाले आत्महत्या गरी

मेरी बहिनी कमानमा हिँड़्दाहिँड़्दै मान्छे बेच्ने ठगारले बेचिदियो

ज्यु, म हर्कबहादुर बोल्दैछु

हजुर?...के र...त्यै त हो नि...

यहाँ होटलमा काम गरिन्छ

ग्राहक डाकिन्छ, दुइपैसा कमाइन्छ

एक शोक, एक भोक

जसोतसो बाँचिन्छ

बिरानो ठाँउमा अजनबी जीवन बिताइदिनु पनि अर्कै ढुक्क रैछ

चिनारी बिनै बाँच्नु पनि एकखाले सञ्चो रैछ हजुर

यहाँ यसरी नै बाँचिन्छ

कोही बाँचोस् कि मरोस्

यहाँ कसैको वास्ता छैन

वास्ता बिनै लावारिस बाँचिएको छ हजुर

ज्यु, म हर्कबहादुरै बोल्दैछु

यै मेरो नम्बर ०९७१५५५००१०८७

सेभ गरिराख्नुहोला

ला हौ...

हर्के बड़ा, तपाईंलाई जे को लागि फोन गरियो

त्यै सोध्नु भुलिएछु

म त आउँदिनँ अब, यतैको भएँ

तरै पनि सोधिराखुँ कि भनेर नि हर्के बड़ा

-साँच्चै, हाम्रो ल्याण्ड पायो यो पालि?

तँ नाथेहरूको केही हुँदैन भन्छन् र कि

ल्याण्ड पाएछ भने चैं

म यता साथीहरूलाई मुखभरिको लड्डु ख्वाउँ भन्दैथें र नि!

हर्कबहादुर ११

बेलुकी पिँढ़ीमा बसेर

बिँड़ी तानिसकेपछि

नारायण गोपालको पर्खिबसें गीत गाउँछ हर्कबहादुर

उठ्ने पालो पर्खिएको हर्कबहादुरलाई

आफूहरू मूसा हौं भन्ने

र कोहीहरू बिरालो हुन् भन्ने राम्ररी थाहा छ

हर्कबहादुर खटिरहन्छ-खटिरहन्छ

बिरालोहरू मूसाहरूको आखेट गरिरहन्छन्

सबै पर्खिबसेका छन् आ-आफ्न पालो

सबै पर्खिरहेका छन् र सोधिबसेका छन्-

कसले बाँध्छ घण्टी बिरालोको घाँटामी?

अरू पर्खिरहन्छन्

हर्कबहादुरले घण्टी बाँधिदिएको दिन

हर्कबहादुर पर्खिरहन्छ

अरूले घण्टी बाँधिदिएको दिन

जिउँदा नै छन्

बिरालोहरू चाहिँ

बेलुकी पिँढ़ीमा बसेर

बिँड़ी तानिसकेपछि

नारायण गोपालको पर्खिबसें गीत गाउँछ हर्कबहादुर

हर्कबहादुर १२

एक दिन

हर्कबहादुरको टोपी

भुइँमा खस्यो

हर्कबहादुरको अनुहारमा

चायाँ पर्‍यो

हर्कबहादुरको नाममा

दाग लाग्यो

हर्कबहादुरको इमानमा

औंला उठ्यो

हर्कबहादुरको बुद्धिमा

बिर्को लाग्यो

हर्कबहादुरको सुरुवालको

इञ्जार खुल्यो

एक दिन

हर्कबहादुरको टाउको हरायो

जिउ मात्र रह्यो

एक दिन

हर्कबहादुरको टोपी

भुइँमा खस्यो

हर्कबहादुर १३

रोज बढ़ाई माग्दामाग्दै

भत्ता माग्दामाग्दै

बोनस माग्दामाग्दै

ठिटो हर्कबहादुर

अधबैंसे भयो

गोठ मरमत्ती गर्दागर्दै

घाँस काट्दाकाट्दै

बारी गोड़्दागोड़्दै

अधबैंसे हर्कबहादुर

बूढ़ो भयो

बूढ़ो हर्कबहादुर फेरि ठिटो भएन

उ झन्-झन् बूढ़ो भयो

हर्कबहादुरले भेउ पाएन

उ किन यो पृथ्वीमा आयो

उसलाई किन मालिकले कहिल्यै मान्छे सम्झिएन

उसले किन मिहिनेतको सट्टा आराम पाएन

हर्कबहादुरले छिचोलेन

उ अरूहरूबाट लुटिएको छ

उ आफ्नैहरूबाट ठगिएको छ

उ आफैबाट पनि टाढ़िएको छ

बूढ़ो हर्कबहादुरको कथा

एक दिन त्यहीँ सकियो

जहाँ उसको छोराको कथा

शुरु भयो

उसकै जस्तो

हर्कबहादुर १४

देश बुझ्छ हर्कबहादुर

भोट जान्दछ हर्कबहादुर

नोट चिन्छ हर्कबहादुर

कुटनीतिको कालो अनुहार

र राजनीतिको कर्तुत ठम्याँउछ हर्कबहादुर

गन्दे धर्मको खेल जान्दछ

अपराधीहरूको धम्की सुन्छ

भ्रष्टाचारको शिष्टाचार देख्छ

हर्कबहादुर सबसब बुझ्छ

बुझ्छ

र बुझ पचाउँछ

हर्कबहादुर १५

योपालि त साह्रो छ है हर्कबहादुर

हर्कबहादुर

अर्थात् बहादुर

उनीहरू भन्छन्-

हर्कबहादुर बहादुर थियो इतिहासमा

हर्कबहादुर बहादुरै छ वर्तमानमा पनि

बहादुर हुनु भनेको के हो

खुकुरी भिरेर कसैको दैलोअघि उभिदिनु

खुकुरी चलाएर कसैको दुश्मन गिँड़िदिनु

वा कसैको निम्ति खुकुरी नै भइदिनु

बहादुर हुनु भनेको के हो

टाइसुट पहिरेर कसैको तलुवा चाटिदिनु

टाइसुट पहिरेर कसैको दलाली गरिदिनु

वा कसैको निम्ति तलुवा नै भइदिनु

यो सत्य न त उनीहरूलाई थाहा छ-

न स्वयं हर्कबहादुरलाई

योपालि त साह्रो छ है हर्कबहादुर

हर्कबहादुर

अर्थात् बहादुर

ऊ भन्छ- टाँसी त गयो

न उप्काउनु, न राख्नु

यो बहादुर ट्याग

सदाबहार लुतो नै भइसकेको

यो बहादुर ट्यागले कति चिलाइबस्छ

हर्कबहादुरको निधार, ढाड़ र चाक

भनिहाल्दैन र पो हर्कबहादुरले

भविष्यमा पनि हर्कबहादुर

बहादुर हर्कबहादुर रहिरहला त

जुन अर्थमा ऊ बहादुर छ

त्यस्तै अर्थमा ऊ बहादुर रहिरहनुपर्ला

हर्कबहादुर बहादुर रहेन भने के हुन्छ

-प्रश्नहरू जब हर्कबहादुरलाई बेलाबेला कोट्याउँछन्

कोट्याएर गिजाउँछन्

हर्कबाहादुरले के गरुँगरुँ हुन्छ

योपालि त साह्रो छ है हर्कबहादुर

हर्कबहादुर

अर्थात् बहादुर

हर्कबहादुर १६

कुन दिन बन्द हुने हो त

हाम्रो कमान चाहिँ-

दिन गन्दै बसेको हर्कबहादुरसँग

अस्सीको चिह्नारीको लड़ाइँमा

झण्डै गएको एउटा अधमरो ज्यान छ

झण्डै लुटिएकी एउटी लुती स्वास्नी छे

र झण्डै जलेको चुपचाप घर छ

गाईलाई बिहान घाँस ल्याइवरि

कमान जानअघि

एकपटक छोरीको अनुहार हेर्छ

साँझ घर आउनअघि

बैदारको हेपुवा अनुहार हेर्छ

दिनभरि हर्कबहादुर

चियाका गाछहरूसँगै हुन्छ

ऊ देख्दैन चियागाछको अनुहार

चियागाछमा सधैं हर्कबहादुर

हेपाइ, हप्की र गाली मात्र हेर्छ

चियागाछमा उ बरू बड़ेमानको ताला देख्छ

हतियारझैं ढुङ्गा देख्छ

खिया लागेको खुकुरी देख्छ

पुरानो धनुकाँड़ देख्छ

सीतारामको हुटेलमा पाइने झीँगासरिको सिङ्गाड़ा देख्छ

राशनको डौंठे चामलको रातोरातो भात देख्छ

छोराको स्कूलको फी देख्छ

दम बढ़्ने आमाको दबाइको पोका देख्छ

श्रीरामछाप खैनीको गुलाफी प्याकेट देख्छ

हर्कबहादुरको दिन

चियाका गाछहरूसँगै बित्छ

ऊ देख्दैन चियागाछको अनुहार

चियागाछमा हर्कबहादुरले देख्छ

उसको बाजेबोजुको खुन

उसको आमाबाबुको पसीना

उसको आफ्नै हातको ठेला

र स्वास्नीका पटपटी फुटेका औंलाहरू

कुन दिन बन्द हुने हो त

हाम्रो कमान चाहिँ-

दिन गन्दै बसेको हर्कबहादुरसँग

कति-कति झण्डैहरू होलान्

गनिनसक्नु

हर्कबहादुर १७

कसले दल्यो बदनामीको मोसो

हर्कबहादुरको

इतिहासजस्तै अनुहारमा

उसको अनुहारमा

असङ्ख्य हारका खाल्डाहरू छन्

जहाँबाट उत्पत्ति हुन्छ

'दार्जीलिङ-टी'-को महँगो बासना

हर्कबहादुर १८

झण्डी पनि समायौं

नाराहरू भट्टायौं पनि

पछ्यायौं पनि

झण्डी हल्लिएको देखेर

नेताज्यूले हात हल्लाइपठाउनुभो

जसरी मुस्कुराउँदै गएका छन्

यसपालि त आस भो

यो गाँउमा पनि

मुक्तिको मुहान खुल्छ

जसरी हात हल्लाउँदै गएका छन्

यसपालि त भरोसा नै भो

हाम्रा टाउकेहरूले

हाम्रो निम्ति चाहिने सबथोक लड़ेर ल्याउँछन्

निकै पछि पो थाहा भयो

हामी पार्टीको झण्डी हल्लाउँदै थियौं

तिनीहरू चाहिँ

हाम्रै झण्डी हल्लाउँदै थिए

हामीलाई नै झण्डी बनाएर उन्दैथिए

तिनीहरूको विकास-रथ वरिपरि

हर्कबहादुर १९

ब्रिटिसहरूको चाबुक बजेको सुनिन्छ

एकाबिहानै घण्टीडाँड़ामा

इतिहासको साक्षी

मौन चुच्चेढुङ्गाबाट

फेदाङमाले फलाकेको आवाज आउँछ

भस्मे फाँड़्दै

हातमा नाङ्गो खुकुरी लिएर

यतै आउँदैछन्

हतियारजस्तै काँचा मेरा बराजुहरू

मेरो बराजुको नाम हर्कबहादुर

मेरो बाजेको नाम हर्कबहादुर

मेरो बाउको नाम हर्कबहादुर

मेरो नाम हर्कबहादुर

ब्रिटिश ओ म्यालेहरूले

हर्कबहादुरको इतिहास लेखेका पन्नाहरू

उड़्दैछन् सल्लाघारीमा सुइसुइला लगाउँदै

एकैसाथ एकैरात

जातजातको पर्खाल ढाल्दै

पानीमाथि र पानीमुनिको सिमाना मेट्दै

छरिए, फैलिए, आबाद भए

साम्राज्यवादीहरूको राज्य बोकिदिन

चियाको मुनालाई

बोजूलाई जतिकै माया गरेरै

बिते मेरा बाजे हर्कबहादुर

सानोरेलको कालो कोइलामा देख्थे हिरा

मेरा बाजे हर्कबहादुर

र बोजूलाई एकतोला गहना किनिदिने सेतो सपनामा

विपनाहरूको बलिदान दिन्थे

कुलैनको बोटमा

जीवनको औलेज्वरोको ओखती

भरिँदै गएको देखेर

मृत्युसँग जिस्किन्थे

मेरा बाजे हर्कबहादुर

विश्वयुद्धहरूमा गोराहरूको दुश्मन गिँड़ेर

योगीजस्तै घर फर्किँदा

बोजुले मेरा बाजे हर्कबहादुरलाई भनिन् रे

-अब त नजाऊ है लड़ाइँमा

तर बाजेलाई वीरताको तक्मा प्यारो भो बोजुभन्दा

आज आएर

हर्कबहादुरको छोरो म हर्कबहादुर

इतिहासका गल्लीहरूमा भटकेको देखेर

मेरो लक्का जवान छोरो हर्कबहादुर आफैलाई नचिन्ने बनाएर

साँझ घर फर्कन्छ

हातमा वर्तमानजस्तै गिटार बोकेर

हर्कबहादुर 20

गाउँको कुनै घुम्ती

वा शहरको कुनै मोड़मा

हर्कबहादुरलाई

कसैले भेटे यो हर्कबहादुरले

उसलाई सोध्दैथियो भन्दिनू होला

हर्कबहादुरलाई सोधिदिनुहोला

उसले अचेल सपना देख्छ कि देख्दैन

कम्पन 2011

2011-09-29T00:40:00.000+05:30

1

शान्त आकाशमुनि

हठात् चल्मलाउँछ

चुपचाप धरती

बाँचेकाहरूलाई नमर्नुको आनन्दभन्दा

बाँचिपठाउनुको ग्लानि छ

शान्त आकाशमुनि

हठात् चल्मलाउँछ

चुपचाप धरती

यतिखेर हामी, बाँच्न पल्केकाहरू,

सोचिरहेका छौं -

अवश्य पनि धरतीलाई

कसैसँग रीस उठेको छ

2

नबोली बितिबस्छ समय

साँझपख धरतीको कम्पनसँगै

कामेर ढल्छन्

सोझा घरहरू

घमण्डी बिल्डिङहरू र

रूखजस्तै रूखहरू

बितिबस्छ समय नबोली

लगलग कामिरहेको

असहाय समाजको हुतिहारा दृश्य

आफ्नो डिजिटल क्यामेरामा

कैद गरिराख्छ समय

देखाउन कुनै नयाँ प्रजन्मलाई

समय नबोली बितिबस्छ

3

कम्पनपछि

बरू हाम्रो मलामी निस्कन्छ

हाम्रो अट्टेरी घमण्डको

हाम्रो जिद्दी पाखण्डको

जुनी भने गुणा भइबसेको

4

परिवारै गुमाउने साङ्छो लेप्चाको मूक हृदयमा

उसले बनाउँदै गरेको मोमो छ कि जून?

अट्टालिकाहरूको ध्वंसावशेषमा लाश छ कि नून?

हेलिकप्टरले झारेको त्राणको चामलमा कीरा छ कि सुन?

सहायताका मतलबी हातहरूमा

संसदको मसी छ कि जनताको खुन?

राजनैतिक लाग्ने यी प्रश्न त

कम्पनपछिका प्रतिकम्पनहरूजस्तै

हेर्नू नि, अइझ थुरिरहेका छन्

कोल्टे व्यवस्थाको झण्डामा

5

मन्त्री महोदय गाड़ी चढ़ेर आउन्

वा हेलीकप्टरमा उड़ेर

हुनु त भइसक्यो

संसदीय राजनीतिको दहमा

सुँगुरे खेल खेलेर

डम्म अघाएका महाशयहरू

किन मान्दैनन् अझ

यहाँ सब थोक अनिश्चित छ

अनिश्चितताको यति सादा सत्य बुझ्न

जोङ्घुका आदिम दाजुभाइहरूले

पैंचो लिएका थिएनन्

हाइडेगरको सिद्धान्तको

प्रकृतिको नजिक बस्ने असभ्यहरूलाई

प्रकृतिको किनारमा बस्ने सभ्यहरूलाई भन्दा

बढ़ी हेक्का छ-

कति बेला पानीले

टाउको नाघ्छ

कति बेला

सीमा तर्छ

चुपचाप सहनुले

प्रकृतिछेउ बस्नेहरूलाई थाहा छ-

सभ्यहरूको पपीको सुसु

सभ्यहरूको पत्नीको लोभ

सभ्यहरूको राजपाटको तोड़

सब धरतीमै उम्रन्छन्

र ढल्दा चाहिँ चन्द्रमामा ढल्दैनन्

6

सदा सर्छ, सरिरहेको हुन्छ ऊ

इतिहासलाई पनि सर्नु लगाउँदै

मेटिन लगाउँदै र नयाँ कोरिन लगाउँदै भूगोललाई

फेरिन लगाउँदै राजनीति-अर्थनीतिलाई

सदा सर्छ, सरिबसेको हुन्छ ऊ

मान्छेलाई मार्दै र जन्माउँदै

मान्छेलाई सदा फैलिन-फिँजिन लगाउँदै

मान्छेलाई समयको बाटोमा हिँड़ाउँदै

सदा सर्छ, सरिबसेको हुन्छ ऊ

ऊ टेक्टोनिक ढुङ्गा

टेक्टोनिक ढुङ्गालाई

सर्नुको कला थाहा छ

लुकाउनु सक्नु नै कला हो-

साबित गर्छ

टेक्टोनिक ढुङ्गाले नै

7

यो टेक्टोनिक समयमा

विज्ञानको खिया परेको रेतीले

कहाँ लाग्छ र खाटो?

कहाँ छ- दर्शनको तेल खोइ?

8

उकुसमुकुस मान्छे

निस्सासिएर मर्दैन पनि

बाँच्दैन पनि

उकुसमुकुस धरती

पड़किसकेर

स्थिरताको कोशिशमा

अस्थिर रहिरहन्छ

स्थिरता र गति

भन्नु

गतिकै दुइ पाटा

9

भैंचालोबाट

प्रकृतिले दिन्छ अभिव्यक्ति

आफ्नो गतिको

प्रकृति

गतिको निश्चितताबीच

अस्तित्वको अनिश्चितताको सङ्केत

दिइराखेर हेर्छ, हेरिबस्छ

गति र स्थिरताको

लड़ाइँ

10

यसरी कसलाई पर्खिएको?

यो पागलपन के को निम्ति?

यसरी कुन कम्पनको प्रतीक्षामा छौ?

पाउमुनि कहिल्यै

सरिसकेको छ नि भुइँ त...

यो कसका लागि?

यी के का लागि?

पाउनेहरूले पाइरहन्छन्

नपाउनेहरू गुमाइरहन्छन्

यसरी किन दौड़ेको तिमी?

यसरी कहाँ गएको तिमी?

हे मानवश्रेष्ठ

अब त आत्मसात गर

कम्पनलाई

सत्यलाई

(सेप्टेम्बर 2011)

भनिदिनुले

2011-07-29T14:21:00.000+05:30

केवल छोइदिनुले

झर्छ रे शिरिषफूल

केवल हेरिदिनुले

लजाउँछ शिशु

थाक्नेलाई थाकेको छौ भनिदिनुले

ऊ अझ थाक्छ

रोएकोलाई तिम्रो आँसु झर्योु भनिदिनुले

ऊ अझ रुन्छ

हारेकोलाई तिमी हारेछौ हगि भनिदिनुले

ऊ अझ हार्छ

ठगिएकोलाई तिमी त ठगिएछौ नि भनिदिनुले

ऊ अझ ठगिएको ठान्छ

मरेकोलाई तिमी त मरेछौ है भनिदिनु मात्रले

ऊ कहाँ बौरिन्छ र

त्यसैले भन्ने ठाउँ छ भन्दैमा

भनिहाल्नु हुँदैन

भन्नु पनि कहिलेकाहीँ

भन्नुभन्दा अझ बढ़ी, अझ पर, अरू केही हुन्छ

भनिदिनु मात्र त्यसैले

काफी हुँदैन

त्यसैले कहिलेकाहीँ केही केही भन्नुहुँदैन

थाक्नेलाई, रुनेलाई, हार्नेलाई, ठगिनेलाई, मर्नेलाई

आफैआफ अनुभव गर्न दिनुपर्छ

कि ऊ थाकेको छ र अब ऊ थाक्नुहुँदैन

कि अब उसले रून छाड़्नुपर्छ

कि अब उसले जित्ने लड़ाइँ लड़्न थाल्नुपर्छ

कि अब उसले ठगारहरूलाई चिन्न सक्नुपर्छ

कि अब उसले बाँच्ने अभ्यास गर्नुपर्छ

सुन्नु भो, दुइ पनि बजेछ

2011-06-28T01:18:00.000+05:30

गद्य कविता

सुन्नु भो, दुइ पनि बजेछ

दुइ पनि बजेछ। सबै सुतिसकेछन्। कोठामात्र लिङ्गविहीन भित्तामा झुण्डिएको कुँजे क्यालेण्डरका गुमनाम तारिखहरूबाट मूक लाटकोसेरोझैँ प्यासी आँखा फुकाल्दै जागिरहेको छ यतिखेर।

टुहुरो नि:श्वासहरू टाउको ठोक्काउँदै भित्तामा शहीद बन्छन्। फेरि-फेरि बौरिन्छन्। क्रमश:। सुकेनास लागेर चाउरिएको समय, हेर्नोस्न, घुँड़ा टेक्दै, थर्थर काम्दै मलाई अहिले नै सुतिनहाल्ने बिन्ती गर्दैछ। यसलाई त डर लाग्छ रे एक्लोपनदेखि।

पल्लो घरमा ती बूढ़ी तामाङनी बज्यै धरि एक्लै छिन्। फोक्सो नै निक्लेलाजस्तो खोक्छिन्। निदाउनै सकेकी छैनन्। सराप्दैछिन्। (कसलाई हँ?) नि:सन्तान सपनाका झरिला रातो बाणहरूझैँ उनका खोकीहरू, सुस्केराहरू, गालीहरू लश्करै हानिन्छन् व्याकुल वेगमा। सतहहरू छेँड़्दै। मनको फेदमा गाड़िँदै। आबाद हुँदै त्यहीँनेर।

बाँच्नु गाड़ीको हर्न बज्नु हो- कानैमा यो मन्त्रवाक्य फुस्फुस्याइराखेर एउटा बूढ़ो-बूढ़ो उत्ताउलो छायाँ मूलधाराको मुद्दाबाट तर्किन्छ। किनारिँदै आफै। कसैले सुन्दैन उसको घोर्ले आवाज। लख काटिहेरेँ- नबज्नु नखोक्नुझैँ त हुन्छ। नकराउनुझैँ। आइय्या नभन्नुझैँ। नचिथोर् नभन्नुझैँ। गाड़ीको एक्सिडेण्ट हुनु फलत:।

कोठामा लेख्दैछु, पढ़्दैछु। छिचोल्ने आँट जुटाएको हुँ कि एउटा नवजात संसारको मुटु? च्यात्ने कोशिश गरेको हुँ कि एउटा मरणासन्न व्याकरणको धरती? पुरानो टेबलमा छताछुल्ल किताबहरू हल्ला गरिरहन्छन्। म चाहिँ माग-गीत गाइरहेको हुन्छु- ज्ञानको स्टक-एक्सचेञ्जमा। इतिहासबाट परिचय, भोक र स्वाभिमानको जुलूस आइरहेको छ बिलिएर-बिलिएर निभ्न-निभ्न लागेको वर्तमानको सर्वहारा मैनबत्तीतिर। यतिखेर थाकेका कमजोर धुवाँलाई सोध्छु- कतै म चाहिँ गाड़ीको खोजीमा त छैन? जुन गाड़ीको हर्न बज्दा बाँचिएको सङ्केत हुन्छ। बाँच्नुको अर्थ बोकेर गुड़िरहने त्यो गाड़ी यो इलाकामा आउँछ कि आउँदैन हँ? अझ ठूलो आवाजमा सोध्छु- त्यो गाड़ीको नाम के हो? कुनै उत्तर नपाएपछि म आफैलाई भनिहेर्छु- खै, खै म पनि खोक्ने, आइय्या भन्ने, कराउने सीप सिकुँ। हर्न बज्ने कशिश गरिहेरुँ। एक खेप बस।

सुन्नोस्न, अहिले यो गाढ़ा रातमा पो बाहिर गएर निर्निमेष बदमाश हेराइले एकपल्ट आकाश हेर्ने तलतलको घाम मेरो व्यग्र मनको डाँड़ामा उदाउँछ। उदेकलाग्दो। झर्कोलाग्दो। सम्भवत: पराजित इतिहासका झिक्राहरू बलेको अगेनाको रापमा आङको ठिही टकटक्याउँदै फुच्चे ताराहरू भेला पारेर यो जाड़ोमा जिद्दी जून जिब्रो पड़्काउँदै आगत हरियालीको भविष्यकथा सुनाइरहेको हुन्छ। चर्किएकोमात्र देख्छु आकाश। ढुक्क पनि लाग्छ, त्यो झरिहालेको त छैन नि।

नयाँ दिनका बीउहरू कोर्न नपाएर यतिखेर बाँझो कागजमाथि उत्तानो लड़िरहेको रित्तो कलम नयाँ विचारको मसीको आदिम तिर्खाले छटपटिरहेको छ। गर्भमा ज्वार लिएर बसेको ए मसीको बन्द डिब्बा, बन्द दैलोको चुक्कुल तान्न जाउँ म उठेर? बाहिरबाट (भित्रबाट) बोलाहट हुँदैछ। छाँट त छ तर तेरो बिर्को खोलिने। आदिवासीबाट खोसेको जमीनमा उभ्याइएका सम्भ्रान्तहरूको पिरामिडमा संविधानको ममी छ। रकेट प्रक्षेपणको उल्टा गन्ती गन्दैछ टिभीमा समाचार च्यानलको सीधा प्रसारणले। मान्छेको भोको भुँड़ी, शिक्षाच्युत मस्तिष्क, चिकित्साच्युत शरीरमाथि टक्कटक्क उभिएका रीसका रकेटहरू तयार छन् प्रक्षेपणको निम्ति। हुनसक्छ, ती रकेटहरू संसदमै गएर पड़्किएलान्। नभए, ती यो कोल्टे व्यवस्थाको चिसो मुटुमै गएर पड़्किएलान्।

राति कुकुरहरू रुँदैछन्। कराउँदैछन् जोड़जोड़ले। तर रोएका छैनन् लुटिनेहरू। तर कराएकै छैनन् चिथोरिएकाहरू। र यो सुनसान रात खुल्ला खिड़कीबाट एक किसिमको तिक्खर गन्ध पसिरहेको छ। लगातार।

सुन्नु भो, दुइ पनि बजेछ। तर यो गन्ध कस्तो? केही डढ़िरहेको छ शायद युगौँदेखि।

मानौं मेरो हातमा कुनै भाषाको बीउ छ

2011-03-25T01:11:00.003+05:30

भन्छन्, एउटा भाषा बराबर

एउटा जीवन

संसारमा सबै थोक आफैमा एउटा-एउटा भाषा

भाषाको अनुवाद कति साह्रो

प्रेमले भोग र त्यागको कथा भन्छ

प्रेम आफै एउटा भाषा

आँसुले गुमनामहरूको गीत गाउँछ

आँसु आफै एउटा भाषा

घाउले पीड़ाको खबर भन्छ

घाउ आफै एउटा भाषा

रगतले प्रतिशोधको बयान दिन्छ

रगत आफै एउटा भाषा

म कवि

प्रेम, आँसु, घाउ, रगत

अझ कति हो कति भाषालाई उल्था गर्छु, गरिबस्छु

तर हरेक अपुताली भाषाको मृत्युपछि मात्र थाहा हुन्छ

मेरा शब्दहरू त अन्धा र गुँगा थिएछन्

र पनि कति निर्लज्ज म, हेर्नोस् त

मेरा निष्फल कोशिशहरूलाई

कविताको नाम दिएर

सधैँ तपाईँहरू सामु यस्तरी उभिन्छु

मानौं, मेरो हातमा कुनै भाषाको बीउ छ

रूख

2011-03-11T01:38:00.000+05:30

सधैं टाढ़ा-टाढ़ाका रूखहरू

हेर्थ्यो ऊ

उसले देखेन

आफ्नै घरको आँगनमा

बढ़िरहेको रूख

एक दिन त्यही रूखले उसलाई भन्यो-

तिमीलाई सियाँल दिनसक्ने भएँ अब

आऊ, मसँग बात मार

रिक्सावाला

2011-03-11T01:35:00.000+05:30

जटिल छ

रिक्सा र रिक्सावालाको नाता

रिक्सावालाले रिक्सा हाँकेको हो

कि रिक्साले रिक्सावालालाई हाँकेको

गाह्रो छ बुझ्नु

सधैँ हाँक्नुपर्ने र हाँकिनुपर्ने

सधैँ हाँकिनुपर्ने र हाँक्नुपर्ने

यही सम्बन्ध चाहिँ सजिलो छ खुट्याउन

नत्र गाह्रो छ जान्नु

रिक्सावालाको गाली कसलाई खासमा

रिक्साले रिक्सावालालाई कति घृणा गर्छ कति प्रेम

गाह्रो छ जान्नु

रिक्सामा चढ़ेको मान्छेले

रिक्सा चलाउने रिक्सावाला र रिक्सामाझ

कुनै अन्तर देख्छ कि देख्दैन

रिमिक्स कविताहरू

2011-03-11T01:33:00.003+05:30

रिमिक्स-१

मदनको यादको बाछिटाले

भिजेको खिड़कीको ऐनाबाट

बाहिर हेरिरहेकी मुनालाई

कुममा छोएर केही भनेर गयो

केही दिन वास बसेको इतिहासले।

रिमिक्स-२

हरेश खाएको थियो

दार्जीलिङको पोल्टिक्स देखेर

अबदेखि मात्दिनँ भन्दैथियो

एकाबिहानै झुण्डिएर मरेछ एमके फेरि

आज पनि रमिता नै छ यहाँ

बिरामी भएकाले इन्द्रबहादुर सरलाई पनि

यो खबरको भेउ भएन रे

रिमिक्स-३

कुनै साहित्यिक साथी छैनन् आज तिनीसँग

डम्बर चौकमा उभिएर

कुनै नयाँ पार्टीको पोस्टर पढ़्दैछन्

कालेबुङ कलेजमा कथाको कथा पढ़ाएर

फर्किएका सञ्जय विष्ट

कोखिलामा सिरिञ्ज बोकेर

एउटा पहेंलो वर्तमान तिनकै छेउबाट जान्छ

पछि फर्किएर हत्तपत्त बोलाउँछन् विष्टजी

तर केही नसुनी गएको-गएकै हुन्छ

तिनको पहाड़को परास्त वर्तमान

अतीतको कुनै अँध्यारो र गुमनाम गुफातिर

छिप्पट द्रोह

2011-03-11T01:31:00.003+05:30

गद्य कविता

धेरै भयो – ऊ निस्केको छैन उसको बन्द कोठाबाट। बिरामी छ कि? सुतेको-सुतेकै भएको छ ऊ। कि आत्महत्या? होइन-होइन, कहिलेकाहीँ कोठाभित्रबाट खोकेको आवाज आउँछ। कहिले हल्का सङ्गीत बज्छ। कहिले खिड्कीमा चल्दो छायाँ पर्छ।

संवेदनको भग्न खण्डहरमा धुमधाम छ मानव अधिकार सम्मेलन। बोधनको सुक्खा कूवाको फेदमा टर्टर्‍याउँछ हरियो भ्यागुता। भोकले। र जानिपठाउनुको शोकले। चित्रकारको क्यान्भसमा विशाल नीलो आकाश चर्किएर पटपटी फुट्छ र त्यसका चिराहरूबाट चुहिन्छ समयको रक्तमिश्रित पहेंलो पीप। चुहिरहन्छ त्यो।

कविको कविताभरि सुकेको छ सागर र फेरिएका छन् सागरहरू बाँझो भूमिमा। अनास्थाको हरियो चउरमा भर्खरै एक हुल युवक-युवती निकै बेर बसेर गए। बन्द छ सब। बाटो र बोली। आँखा र मन। खिड्की र दैलो। खुल्लाको उत्सवै छ बन्दको नाममा।

दिनभरि आकाश थर्काएका नाराहरू थाकेर चुपचाप विश्रामरत कुनामा विश्लेषण गरिरहेका छन् अटिट्युडहरूको। टेबलमाथि पोस्ट-मोर्टम गर्दैछ पोस्ट-मोर्डनिजमले आफै आफ्नै शरीरको।

कोठाका भित्ताहरूमा पोस्टरहरू हिप-हप। कोठाभरि गन्हाउँछन् विचलित भनाइहरू। मन छैन रूढि मानिलिने। मन छ तोड़िदिने नियमहरू। साँधहरू। सिमानाहरू। बालुवा घड़ीको बालुवाजस्तै अलि-अलि गरेर भुसुसुसु झरिसक्यो सबै-सबै ढोङ।

प्राग्मानवको नङ्ग्रा, स्पार्टाकसको मुटु, ग्यालिलियोको जिब्रो, भ्यान गगको कान, लोर्काको कलेजोसँगै एक्काइसौं शताब्दीको आम मान्छेको सपना पनि क्युरियो पसलमा छ। हिजड़ाहरू निउक्लियर बमको रिमोट बोकेर पैंचो माग्दैछन् अलेक्ज्याण्डरको मस्तिष्क।

सड़क हिँड़्ने मान्छेको लबज एक दिन फुटेको हुनेछ। ऊ त्यो गाउँ जाँदैन जहाँका मानिसहरूमध्ये कोही उसको हत्यारा हुनेछ। ऊ त्यही गाँउ जान चाहनेछ तर। उसलाई डरको अनुहारमा टकटकी हेर्नुछ। लाटाले घाम हेरेझैं वा भैंसीले जून हेरेझैं।

व्याकुल मृगतृष्णाहरू झुक्किन्छन् तिर्खाको पानी देखेर। पानीको तिर्खाले तड़पिएर चुस्छन् आफ्नै देहबाट नीलो रगत। मनहरू बन्द छन्। खुल्ला छन् शपिङ कम्प्लेक्सहरू। देशहरू। बन्द छ मात्र दैलो।

प्रकाशझैं देखिने भ्रमको पतित कुन्नि के-लाई यहाँ छिर्ने मौका दिएन दैलोले।

द्रोह पाक्दैछ भ्रूणझैं। इ-मेल, वेब पेज, इ-स्टेशनहरूबाट द्रोहको ओहोरदोहोर छ। लथालिङ्ग छरिएर वैद्युतिक ग्याजेटहरूमा तरङ्गहरू कुदेर द्रोह छिप्पट हुँदैछ। धेरै दिन भयो ऊ निस्केको छैन। कोठाबाट। मनबाट। र यतिखेर दैलोबाहिर कोही भर्खरै आएर आवाज लगाइरहेको छ।